In het weekend van 31 januari en 1 februari zijn Mustafa en ik naar Brussel geweest, om Fosdem te bezoeken. Fosdem is een grote jaarlijkse bijeenkomst voor de open-source gemeenschap in Europa. Hier komen elk jaar ruim 8000 bezoekers op af, die terug te vinden zijn in 1 van de 65 zalen met elk een eigen centraal thema: van Modern E-mail tot Gaming & VR, en van Robotica tot Security. Mustafa en ik hadden een focus op de toekomst van e-mail voor Superspace.

Fosdem en open source

Fosdem draait om “free and open source software” – vaak uitgelegd als: “free as in freedom, not free as in beer.” Die uitspraak vat de kern goed samen. Free, open-source software draait niet om gratis software, maar om vrijheid: de vrijheid om de broncode te bekijken, te begrijpen, aan te passen en te delen.

Open source versus gesloten software

Veel software wordt ontwikkeld door commerciële partijen die hun broncode gesloten houden, zoals het geheime recept van Coca-Cola. Gebruikers mogen de software gebruiken volgens de voorwaarden, maar hebben geen inzicht in de werking.

Bij open-sourcesoftware is dat anders. De broncode is publiek beschikbaar onder een open licentie. Dat betekent dat ontwikkelaars de software kunnen inzien, verbeteren en aanpassen aan hun eigen behoeften. Die aanpassingen kunnen vervolgens weer gedeeld worden.

Het internet zoals we dat kennen zit vol met ‘closed source’ partijen, maar kan niet bestaan zonder open source software en open standaarden. Dankzij de open standaarden kun je vanaf je Windows computer een website bezoeken die op onze Linux server staat, en met je Superspace mailaccount mailen naar Google. Deze zaken zouden niet mogelijk zijn geweest zonder open standaarden waar vele vrijwilligers zich voor inzetten.

WordPress is een van de beste voorbeelden van succesvolle open source software; zo’n 95% van alle publieke websites bij Superspace gebruiken de open-source broncode van WordPress.

Stalwart & Modern E-mail

Onze hoofdreden om Fosdem te bezoeken: kijken hoe de wereld rond moderne e‑mail zich ontwikkelt. Sinds begin 2025 zijn we bij Superspace bezig om Stalwart te implementeren als moderne opvolger van het verouderde cPanel‑mailplatform; waarbij we in kleine fases groepen klanten overzetten naar het systeem. We hebben in het verleden veel verschillende systemen gehad (Zimbra, Open‑Xchange, cPanel) met wortels in de jaren 90, en Stalwart belooft dat nostalgische gewicht van zich af te schudden.

Kort samengevat wat Stalwart anders maakt:

• Architectuur als één schaalbaar cluster dat over meerdere servers draait – makkelijk klein beginnen en groot opschalen zonder migraties en omzettingen.
• Nieuw project (gestart in 2020), opgebouwd in Rust: wat betekent dat Stalwart snel en licht is.
• Volle inzet op JMAP: modern en uniform protocol voor e‑mail, agenda’s en contacten, eenvoudiger configuratie, betere performance op trage verbindingen.

Webmail clients

Het ochtendprogramma bestond uit een aantal presentaties over webmail. Hier toonden de ontwikkelaars van onder andere Parula en OpenCloud hun e-mail clients, die ook klaar aan het maken waren voor het JMAP protocol. Het was goed om te zien dat JMAP onder deze developers een belangrijk onderwerp is; ook al is duidelijk dat het vaak nog in een vroeg stadium bevind.

JMAP; “destroy all monsters”

Het JMAP protocol noemde ik al een paar keer in deze blogpost. Ricardo Signes van Fastmail legde in een interessante en vermakelijke presentatie uit hoe JMAP als uniform protocol open-source e-mail eenvoudiger, toegankelijker en beter maakt door allerlei protocollen (IMAP, SMTP, CalDAV, CardDAV, WebDAV) onder te brengen in 1 standaard.

JMAP is geen wondermiddel, maar het pakt veel van de praktische problemen aan die met IMAP/SMTP al decennia slepen.

Stalwart: Can Open Source do Gmail-scale Email?

De Stalwart‑presentatie van ontwikkelaar Mauro was het hoogtepunt van de dag: hij nam het publiek mee in zijn ambitie om met open-source software te bouwen die mee kan doen met de grote schaal van een provider als Gmail. Mauro liet zien wat er al kan in Stalwart en wat er nog moet gebeuren.

De manier waarop Stalwart data opslaat is al enorm schaalbaar. De software zelf kan eenvoudig uitgebreid worden; doordat de data zelf verspreid kan zijn over meerdere ‘backends’.

De grootste uitdaging voor Stalwart is nog de zoekfunctie en spamfiltering. Software zoals ElasticSearch kan goed door grote hoeveelheden data zoeken, maar heeft limieten. Meilisearch daarintegen is niet groter te schalen dan 1 node.

Een tweede uitdaging is nog betrouwbare spamfiltering. De huidige methoden schalen goed en zijn al behoorlijk nauwkeurig, maar zijn nog lang niet zo goed als die van big tech. Mauro gaf aan dat AI‑gebaseerde oplossingen veel beloven, maar op dit moment te traag en te duur zijn om op grote schaal te draaien. Mauro overweegt hiervoor een hybride model; waarbij LLM’s en geavanceerdere algortimes gecombineerd worden.

De presentatie was voor ons een mooie manier om te leren hoe het platform in elkaar zit, en hoe ver de ontwikkeling al is. Wel maakte het duidelijk dat de grootste verbeterslag nog in de gebruikerservaring moet komen; zoals die zoekfunctie en spamfiltering. Een mooie webmail client ontwikkelen staat nog niet op het hoogste prioriteitenlijstje voor het team van Stalwart.

Conclusie

Fosdem gaf een helder beeld: de moderne e‑mailstack beweegt zich richting eenvoudigere protocollen (JMAP), snellere implementaties (Rust/Stalwart) en een ecosysteem dat klaar is om gebruikers meer te bieden dan alleen e‑mail. Stalwart heeft veel potentie voor Superspace Mail, maar er ligt nog werk rond zoekfunctionaliteit en spamfiltering voordat het op grote schaal probleemloos draait. Daarnaast is de webmailervaring ook nog een uitdaging; aangezien er nog geen volwaardige JMAP webmail is die klaar is voor productie.

Wij gaan door met testen, en bijdragen waar nodig, zodat we onze e-maildienst echt super kunnen maken.

Mocht je interesse gewekt zijn door deze blog, dan kun je de verschillende presentaties terugkijken via de Fosdem website; https://fosdem.org/2026/schedule/track/modern-email/